Openbare Bibliotheek Brugge herenigt 820 unieke middeleeuwse manuscripten

Openbare Bibliotheek Brugge lanceert mmmonk.be, een digitaal platform dat maar liefst 820 unieke middeleeuwse manuscripten ontsluit uit de abdijen van Ten Duinen (Koksijde), Ter Doest (Lissewege), Sint-Baafs en Sint-Pieters (Gent). Het digitaal platform is een wereldprimeur en geeft professionelen en geïnteresseerden wereldwijd de kans om de eeuwenoude manuscripten en verluchte boeken digitaal te raadplegen.

mmmonk_campagnebeeld

Mmmonk verzamelt collecties van over de hele wereld in een virtuele bibliotheek. De digitale bibliotheek is het resultaat van een samenwerking tussen Openbare Bibliotheek Brugge, Grootseminarie Ten Duinen Brugge, Universiteitsbibliotheek Gent en Bisdom Gent

 

“Openbare Bibliotheek Brugge beschikt over de unieke historische bibliotheken van de voormalige cisterciënzerabdijen Ten Duinen (°Koksijde, 1138) en Ter Doest (°Lissewege, 1175). De handschriften van de monniken kennen een bewogen geschiedenis: de manuscripten werden verborgen en gered tijdens de beeldenstorm, geconfisqueerd door de Franse revolutionairen, verhuisd van de École Centrale naar de stadsbibliotheek om uiteindelijk in de Brugse bibliotheekcollectie terecht te komen. Hiermee beschikken we dus over een van de grootste monastieke handschriftencollecties ter wereld”, zegt burgemeester Dirk De fauw. Uniek is ook dat de handschriften grotendeels bewaard zijn in de streek waar ze eeuwen geleden werden geschreven.

 

Hetzelfde geldt voor de boeken uit de Gentse abdijen Sint-Baafs en Sint-Pieters. Het grootste deel van de vier oorspronkelijke abdijbibliotheken kwam uiteindelijk terecht in de collecties van Openbare Bibliotheek Brugge, Grootseminarie Ten Duinen Brugge, Universiteitsbibliotheek Gent en Bisdom Gent. De resterende unieke boeken raakten verspreid over 37 andere instellingen in Europa en Noord-Amerika. Mmmonk brengt alle 820 nog bewaarde manuscripten terug samen.

 

Van encyclopedieën tot humanistische en antieke teksten

Vanaf hun prille ontstaan in de vroege middeleeuwen bouwden de vier abdijen aan hun boekenverzameling. In de abdijscriptoria gingen monniken aan het werk om teksten te kopiëren en te verluchten. Daarnaast verwierven ze boeken via donaties (bv. van het Brugse kapittel van Sint-Donaas waar ook de grafelijke kanselarij was gevestigd) en door hun netwerk aan te spreken (bv. de moederstichting in Clairvaux).

 

Schepen van Cultuur Nico Blontrock: “De manuscripten die je op mmmonk.be vindt, dateren uit de periode van de 6de tot de 16de eeuw. Het gaat niet enkel om religieuze teksten, maar om filosofisch-theologische, juridische en medische werken, wetenschappelijke werken en geschriften van humanistische en klassieke auteurs. De abdijen waren immers niet alleen centra van spiritualiteit, maar ook van intellectuele studie. Hun uitgebreide en veelzijdige bibliotheken speelden een belangrijke rol in de cultuur- en kennisoverdracht tijdens de middeleeuwen in het Westen.”

 

In de vijftiende eeuw speelden enkele bibliofiele abten een belangrijke rol in de uitbreiding van het boekenbezit van de abdijen. Abt Filips I Conrault van de Sint-Pietersabdij (1444-1471), abt Jan Crabbe van Ten Duinen (1457-1488), abt Hendrik Keddekin van Ter Doest (1478-1491) en abt Raphaël de Mercatellis van de Sint-Baafsabdij (1478-1508) stonden bekend als bibliofielen en mecenassen. Zoals andere bibliofielen uit de Bourgondische periode hadden ze een voorkeur voor grote verluchte manuscripten, die uiteindelijk hun weg vonden naar de abdijbibliotheek.

 

 “De boeken en handschriften zijn stuk voor stuk uniek en worden volgens strikte regels bewaard. Wie ze wil inkijken, moest daar tot voor kort voor naar de bibliotheek. De handschriften onderzoeken kon toen enkel mits motivatie en toestemming. Mmmonk ontsluit nu deze unieke collectie zodat wetenschappers, studenten, onderzoekers, geïnteresseerden en liefhebbers ze vrij kunnen inkijken”, zegt schepen van Cultuur Nico Blontrock.

 

IIIF: een digitale innovatie

Mmmonk brengt de manuscripten samen met het digitaal innovatief programma IIIF (International Image Interoperability Framework). Het is een innovatief systeem dat gedigitaliseerde erfgoedbeelden op een duurzame manier bewaart en uitwisselt. IIIF werkt met zogenaamde ‘manifesten’ die geschreven zijn in een computerscript. Zo’n manifest bevat naast het beeld ook alle metadata (bv. datering, locatie, onderwerp …). Met mmmonk.be willen de projectpartners niet alleen innovatief onderzoek op de monastieke manuscripten stimuleren, maar ook de erfgoedsector informeren over toepassingen van beelduitwisseling en erfgoedorganisaties aanmoedigen om IIIF in te zetten.

 

Mmmonk inspireert kinderen en kunstenaars

Mmmonk is er niet enkel voor onderzoekers en erfgoedprofessionals. De prachtig geïllustreerde handschriften zijn ook voor kunstenaars van vandaag een bron van inspiratie. Zes Brugse en Gentse kunstenaars lieten zich inspireren door de teksten, randversieringen, miniaturen en initialen met als resultaat de tentoonstelling ‘Mmmonk inspireert’. De tentoonstelling, met werk van Florien Allemeersch, Lore Chielens, Koen De Cock, Eva Dinneweth, Viktor Vandenabeele en Jonas Vanderbeke, loopt nog tot 4 februari 2023 in Hoofdbibliotheek Biekorf. Een van de middeleeuwse boeken wordt er zelfs tot leven gebracht in een hologram. Foto’s van de tentoongestelde kunstwerken staan ook op mmmonk.be.

 

Dat ook lagereschoolkinderen met verwondering kijken naar de teksten, bloemen, dieren of grappige wezentjes in de kantlijn, de versierde initialen en de miniaturen, blijkt uit een proefproject dat de Openbare Bibliotheek Brugge opstartte met leerlingen tussen 6 en 12 jaar. Dat leidde tot een lesmap voor leerkrachten die lesgeven in het basisonderwijs en het DKO. De lesmap laat kinderen al doende leren hoe een boek in de middeleeuwen werd gemaakt. Vervolgens knutselen ze zelf een pagina met tekstkolommen en afbeeldingen in elkaar. De lesmap kan worden gedownload op mmmonk.be. Daar staat ook de prikkelende videoreeks ‘Middeleeuwse manuscripten door kinderogen’, die als inleiding op de les werd gemaakt.

 

www.mmmonk.be